Một bông hồng, một cái tên, một bảo tàng

15/10/2026
Tác giả: KTS Nguyễn Huỳnh Nhi
Biên dịch: Hồng Ánh
Bảo tàng là loại hình kiến trúc duy nhất được phát minh để làm chậm thời gian: vi khí hậu, ánh sáng kiểm soát, tủ kính.

Suy tư từ nội tại và những trăn trở gửi gắm quê hương

Đào Duy Tùng, kiến trúc sư (HMONP) và quản lý dự án hành nghề tại Paris, về museography và thiết kế kiến trúc bảo tàng; thành viên ICOM và thành viên ban điều hành của uỷ ban về kiến trúc và kỹ thuật bảo tàng. Tháng 6 năm 2026, KTS Đào Duy Tùng đã tham dự Kỳ họp Thường niên ICOM tại trụ sở UNESCO, Paris, với sự tham gia của đại biểu từ hơn 100 uỷ ban quốc gia và quốc tế.

Chân dung KTS Đào Duy Tùng. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Chào anh, được biết anh vừa tham gia Hội nghị thường niên ICOM tại UNESCO HQ Paris. Anh có thể chia sẻ những ấn tượng, góc nhìn mới mẻ nào từ sự kiện này, đặc biệt là về cách thế giới đang định nghĩa lại vai trò của bảo tàng trong thời đại ngày nay?

Kỳ họp năm nay diễn ra đúng dịp ICOM tròn 80 tuổi, dưới chủ đề “Bảo tàng nối liền một thế giới đang chia rẽ (Museums Uniting a Divided World)”, và khép lại bằng việc thông qua bản Bộ Quy tắc Đạo đức cho Bảo tàng sửa đổi với gần 86% phiếu thuận.1 Nhưng điều đọng lại trong tôi sâu nhất không phải một công trình hay một công nghệ trưng bày nào, mà là một cuốn sách mỏng mang tên: Cẩm nang Định nghĩa Bảo tàng, xuất bản năm 2025. Mở đầu bằng một bông hồng. Trong lời tựa, bà Emma Nardi, Chủ tịch ICOM, giáo sư ngành khoa học giáo dục tại Đại học Roma Tre, nhắc lại câu thơ của Gertrude Stein, nhà văn tiên phong người Mỹ: “một bông hồng là một bông hồng là một bông hồng (a rose is a rose is a rose)”. Bà hỏi: nếu định nghĩa một bông hồng, thứ ai cũng biết, đã khó đến vậy, thì định nghĩa một thiết chế văn hoá phức tạp như bảo tàng còn nan giải đến đâu?2

Tôi đọc chúng ở Paris, nơi tôi hành nghề kiến trúc và museography (tạm dịch: Bảo tàng học thực hành) nhiều năm qua, và nghĩ về chính cách tiếng Việt dùng để gọi thiết chế này: bảo tàng , thường được hiểu là giữ gìn và cất chứa. Cái tên mang trong nó một triết lý: như một nơi cất giữ, một cái kho được canh phòng. Nhưng nếu hình ảnh tinh thần mới là thứ quyết định, thì câu hỏi đáng đặt ra không phải “bảo tàng nghĩa là gì”, mà là: hình ảnh nào về bảo tàng đang sống trong đầu chúng ta, và hình ảnh ấy có còn đủ cho thế kỷ này không. Tôi sẽ trả lời từ vị trí duy nhất mà tôi có thẩm quyền: vị trí một người Việt Nam hành nghề thiết kế bảo tàng tại châu Âu, thành viên ICOM và thành viên ban điều hành của uỷ ban về kiến trúc và kỹ thuật bảo tàng. Tôi sẽ không định hướng và bảo rằng bạn phải làm gì. Điều tôi có thể làm là thuật lại những hồi ức nội tâm, tự sự của bản thân, kể lại những gì châu Âu và những người thầy của tôi đang tự hỏi về nghề này, theo cách mà tri thức dẫn dắt: đi từ câu hỏi này sang câu hỏi khác.

ICOM. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Cảm ơn tinh thần tuyệt vời của anh, vậy theo anh, bảo tàng được định nghĩa như thế nào?

Năm 2022, tại Đại hội đồng Praha, định nghĩa hiện hành được thông qua với 92,4% phiếu thuận, sau năm vòng tham vấn toàn cầu của nhóm ICOM Define do hai nhà bảo tàng học Bruno Brulon Soares (Brazil) và Lauran Bonilla-Merchav (Costa Rica) đồng chủ trì, khởi nguồn từ 2.085 thuật ngữ do chính các thành viên đề xuất.3 Định nghĩa này không được ban xuống; nó được chắt lọc lại từ hàng nghìn tiếng nói của nghề. Điều tôi muốn lưu ý là ngữ pháp của văn bản. Câu đầu ở số ít với nội dung: một bảo tàng là một thiết chế thường trực, phi lợi nhuận, phục vụ xã hội. Một nội dung để dùng trong luật pháp và chính sách công. Hai câu sau chuyển sang số nhiều và tông giọng khát vọng với nội dung: các bảo tàng mở cửa, bao trùm, bền vững, vận hành với sự tham gia của các cộng đồng, mang lại những trải nghiệm đa dạng cho giáo dục, thưởng ngoạn, suy ngẫm và chia sẻ tri thức.¹

Một câu đầu định danh, hai câu sau định hướng.
Trong nghề của tôi, văn bản này gọi là chương trình, thứ luôn đi trước hình thức. ICOM không mô tả một tòa nhà, họ viết chương trình cho cả một loại hình, và chương trình ấy dịch chuyển trọng tâm từ cái bảo tàng có, tức bộ sưu tập – sang cái bảo tàng làm, tức các mối quan hệ; từ danh từ sang động từ.
Bản Quy tắc Đạo đức 2026, với năm nguyên tắc Xã hội, Tính chuyên nghiệp, Giáo dục, Bộ sưu tập, Quản trị, chính là bước biến động từ ấy thành trách nhiệm.

Có một thực tế là Việt Nam chúng ta sở hữu một kho tàng di sản phi vật thể vô cùng đồ sộ, nhưng lâu nay bảo tàng vẫn thường được hiểu là nơi giữ vật. Vậy khi thiết chế giữ vật này gặp gỡ những di sản sống, thế giới đang giải bài toán này như thế nào để bảo tàng không trở thành nơi an nghỉ cuối cùng của di sản? Phải gọi tên mâu thuẫn cho đúng. Bảo tàng là loại hình kiến trúc duy nhất được phát minh để làm chậm thời gian: vi khí hậu, ánh sáng kiểm soát, tủ kính. Di sản sống thì ngược lại, chỉ tồn tại trong thời gian, trong bàn tay đang làm và lời ca đang hát; ngừng thực hành là ngừng tồn tại.

Đặt di sản sống vào cỗ máy hãm thời gian, ta được một xác ướp đẹp. Giải pháp của châu Âu qua dự án IMP và cuốn Museums and Intangible Cultural Heritage lại không phải là sáp nhập, mà là kiến tạo một không gian thứ ba nơi bảo tàng và di sản phi vật thể tương tác, biến đổi lẫn nhau. Không gian này là một phương thức hợp tác linh hoạt (tại xưởng, chợ, lễ hội…) nơi cả hai bên đều làm chủ. Như nghệ nhân rèn Alessandro Ervas (Venice) đúc kết: nghề phải được thực hành và trao truyền tại nơi nó sinh ra, bảo tàng là đối tác tôn vinh và giúp công chúng thấu hiểu, chứ không phải nơi an nghỉ cuối cùng của di sản. Cuối cùng, để tránh rủi ro thương mại hóa làm bào mòn giá trị, các nguyên tắc đạo đức của UNESCO khẳng định cộng đồng mới là chủ thể tối cao có quyền định nghĩa các mối đe dọa đối với di sản của chính họ.4

Thú vị thay, phương Đông đã có sẵn mô hình. Riley thuật lại rằng hình mẫu Taniguchi viện dẫn cho bảo tàng không phải cái hộp trắng mà là chanoyu, trà đạo: chiêm ngưỡng tác phẩm không phải hành vi cô lập mà là một phần của cả nghi thức, với mùi trà đang pha, chất cảm của từng trà cụ, một khung nhìn ra vườn; bảo tàng, theo đó, được hình dung không như một vật thể mà như một trải nghiệm.5
Vật thể và phi vật thể chưa bao giờ là hai thế giới; chính bảo tàng hiện đại đã tách chúng ra, và nay phải học cách nối lại.

Anh có nhắc đến mô hình “trà đạo” của Taniguchi, nơi vật, người, hương, ánh sáng và cử chỉ hòa làm một. Trong một tổng thể trải nghiệm chuyển động và phi vật thể như vậy, vai trò của kiến trúc và thiết kế trưng bày có phải là nên vô hình đi không?

Trong kiến trúc bảo tàng, vô hình không chỉ đơn thuần là một thủ pháp thị giác; nó là diễn ngôn của thái độ nghiêm túc & chuyên nghiệp, thời khắc kiến trúc sư từ bỏ cái tôi tạo hình để trở thành người biên đạo cho cuộc gặp giữa con người và di sản. Bản chất của kiến trúc vô hình, vì vậy, là một sự chuyển dịch kép: từ vật thể sang giao ước, từ hình thức sang chương trình. Một bảo tàng thực thụ không bắt đầu bằng khối tích, cái xác; nó bắt đầu bằng chương trình hoạt động, cái hồn. Nguyên lý nền tảng là sự phục vụ thầm lặng: điều tiết vi khí hậu, ánh sáng và luồng di chuyển tự nhiên đến mức người xem không nhận ra sự can thiệp.

Nước Pháp, nơi tôi hành nghề, sở hữu một phả hệ riêng và lâu đời của sự vô hình ấy. Vô hình bằng cách chôn mình. Năm 1989, lời giải của I. M. Pei cho Grand Louvre không nằm ở kim tự tháp kính, mà ở quyết định chôn toàn bộ chương trình mở rộng xuống dưới sân Napoléon: sảnh, kho, hạ tầng, tất cả biến mất khỏi thành phố; kim tự tháp chỉ là dụng cụ bắt sáng, chiếc kính tiềm vọng của một kiến trúc vắng mặt. Đó là nijiriguchi ở quy mô địa hình: tư thế vật lý của sự chậm lại sinh ra trạng thái tinh thần của sự tôn kính.

Vô hình bằng phản chiếu và xuyên thấu. Ở Louvre-Lens (2012), SANAA đạt tới beinahe nichts thuần khiết nhất trên đất Pháp: những khối nhôm đánh bóng thấp ngang tán cây, phản chiếu công viên trên nền mỏ than cũ đến mức công trình tan vào cảnh quan; bên trong, Galerie du Temps là một mặt phẳng duy nhất không vách ngăn, nơi năm nghìn năm nghệ thuật tự sắp mình dưới ánh sáng khuếch tán. Còn tại quai Branly (2006), Jean Nouvel gọi thẳng tên chiến lược trong tuyên ngôn thiết kế: présence-absence, sự phi vật chất hoá có chọn lọc, với ảo giác rằng bảo tàng chỉ còn là “một mái che đơn sơ không mặt tiền, giữa một khu rừng (un simple abri sans façade, dans un bois)”. Người ta có thể tranh luận về diễn ngôn nghệ thuật nguyên sơ của bảo tàng này, nhưng về mặt không gian học, đó là ngưỡng cửa được kéo giãn thành một cuộc hành hương.

Vô hình bằng thuận nghịch. Tại Bourse de Commerce (2021), Tadao Ando không chạm vào tòa nhà lịch sử; ông đặt vào lòng nó một hình trụ rotonde bê tông độc lập, có thể tháo dỡ. Cử chỉ ấy trùng khớp với học thuyết réversibilité của ngành Di tích lịch sử Pháp: mọi can thiệp vào di sản phải có khả năng đảo ngược. Nói cách khác, nước Pháp đã pháp điển hoá sự khiêm cung; cái mà Taniguchi đạt tới bằng mỹ học, hệ thống bảo tồn Pháp đạt tới bằng quy phạm.

Từ phả hệ kép ấy, có thể rút ra một phương pháp, tạm gọi là thiết kế ngược. Thứ nhất, vẽ chuỗi trạng thái tâm thế trước khi vẽ mặt bằng: khách sẽ chậm lại ở đâu, cúi mình ở đâu, được thả ra ở đâu. Thứ hai, kỷ luật vật liệu: đơn sắc, ít vân, khổ lớn để triệt mạch nối, như Taniguchi ở Tokyo và SANAA ở Lens cùng làm. Thứ ba, chiến lược ánh sáng theo khí hậu, khuếch tán và mờ hơn là tương phản gắt. Thứ tư, học từ kura và Shōsōin: cái kho biết thở, đạo đức chăm sóc sinh ra từ khí hậu mong manh, câu trả lời có sẵn cho bài toán carbon của sự thường trực.

Cái bẫy lớn nhất của các dự án bảo tàng mới, ở Việt Nam cũng như nhiều nơi, là kiến trúc biểu tượng, cuộc chạy đua hình khối theo hiệu ứng Bilbao, nơi toà nhà át tiếng di sản, át đi bối cảnh đô thị mà nó gắn bó từ bao đời nay. Bài học chung của Paris, Tokyo và xa hơn là cho Việt Nam là việc học ngữ pháp, tức là cách ứng xử với di sản, con người và khí hậu, thay vì mượn từ vựng hình dáng. Kiến trúc vô hình thành công khi người xem cảm thấy tôn nghiêm mà không bị áp chế, chạm được vào lịch sử mà không thấy bóng bê tông cốt thép; khi bảo tàng thôi là nơi an nghỉ cuối cùng của di sản để trở thành một sinh thể đang thở.

Anh từng nói, câu hỏi của chúng ta không phải là “làm sao bắt kịp mô hình chuẩn”. Khi nhắc đến khái niệm “tiêu chuẩn quốc tế” trong bảo tàng hiện đại như bản Bộ Quy tắc Đạo đức ICOM hay Công ước Faro, thế giới thực chất đang hướng tới quyền con người, tính dân chủ và sự tôn trọng di sản sống. Vậy thay vì tìm cách xây dựng những công trình hoành tráng để “sánh vai” về mặt vật chất, Việt Nam nên tiếp cận các “tiêu chuẩn quốc tế” này như thế nào về mặt tư duy vận hành, để bảo tàng tương lai của chúng ta vừa chuyên nghiệp, vừa không bị đồng hóa?

Tôi sẽ không nói Việt Nam phải làm gì, tôi hiện tại đang chưa trực tiếp thực hành ở quê nhà, và sự dè dặt ấy đối với tôi là cần thiết. Nhưng chính lịch sử kiến trúc cho ta chìa khoá của câu hỏi “chuyên nghiệp mà không đồng hoá”. Riley thuật lại cách Kenzō Tange (1913–2005), kiến trúc sư hàng đầu của Nhật thời hậu chiến và là người thầy của Taniguchi, thông qua biệt thự Katsura ở Kyoto: nghiên cứu cốt lõi của truyền thống nhằm chuyển hoá kiến trúc đương đại, chứ không phải bắt chước quá khứ; và sử gia kiến trúc Mỹ Henry-Russell Hitchcock đã cảnh báo từ 1932 rằng phong cách quốc tế không có nghĩa là sản phẩm của các nước giống hệt nhau.6 Tiêu chuẩn quốc tế đích thực là ngữ pháp, không phải từ vựng. Nắm ngữ pháp, mỗi nền văn hoá viết câu của riêng mình. Vậy xin kết bằng những câu hỏi, như một lời mời đối thoại.

Về từ ngữ: nếu ICOM mất bảy năm cân nhắc 57 từ của một định nghĩa, chúng ta đã bao giờ ngồi lại hỏi nhau hình ảnh tinh thần về “bảo tàng” trong tiếng Việt hôm nay là gì, cái kho được canh giữ hay quá trình có sự tham gia? Và điều gì sẽ xảy ra nếu mỗi dự án mới bắt đầu không bằng bản vẽ, mà bằng một vòng tham vấn kiểu ICOM Define thu nhỏ với chính cộng đồng của nó?

Về phả hệ: Pháp khai sinh bảo tàng bằng xoá bỏ vương quyền, Nhật bằng phục hồi hoàng quyền; lần khai sinh của bảo tàng trên đất Việt mang nghĩa gì?
Về truyền thống: nếu người Nhật tìm thấy trong trà thất, trong kura, trong Katsura những nguyên lý cho một kiến trúc bảo tàng vừa hiện đại vừa không thể nhầm với ai khác, thì đâu là “Katsura” của chúng ta? Đình làng với hàng cột và mái che sân chung? Nhà rường với lớp hiên đệm khí hậu? Và thứ ánh sáng nào của xứ nhiệt đới gió mùa sẽ định nghĩa không gian trưng bày Việt Nam?
Về di sản sống: giả thuyết của tôi là mô hình phù hợp cho phần lớn di sản Việt không phải toà nhà hoành tráng ở trung tâm, mà là những không gian lai, nơi nghệ nhân thực hành tại chỗ, nơi những liên kết yếu giữa bảo tàng, làng nghề, trường học và du lịch được thiết kế có chủ đích, và nơi việc chiêm ngưỡng một hiện vật diễn ra như trong trà thất, giữa mùi, âm thanh, cử chỉ và con người. Vậy ai giữ quyền quyết định khi thương mại hoá gõ cửa, thiết chế, thị trường, hay chính cộng đồng nắm giữ di sản?
Về quyền văn hoá: điều gì sẽ thay đổi trong cách ta lập dự án văn hoá, nếu mỗi bảo tàng được hình dung trước hết như một quyền của người dân, quyền được chạm vào lịch sử của chính mình, thay vì một công trình cần khánh thành?

Cuốn cẩm nang mà ICOM thực hiện tự mô tả mình là lời mời “chuyển những từ ngữ này thành hành động”.¹ Tôi mong cuộc trò chuyện này giúp bạn hiểu rõ hơn về vị thế của một bảo tàng tương lai trong lòng công chúng và giới mộ điệu.

Chú thích
Về trích dẫn: các câu dẫn nguyên văn trong bài được giữ ở ngôn ngữ gốc, kèm bản dịch tiếng Việt của người viết trong ngoặc đơn; những nội dung còn lại là lược thuật của người viết theo nguồn được ghi.
ICOM Code of Ethics for Museums (bản sửa đổi), thông qua tại Đại hội đồng Thường kỳ lần thứ 41 của ICOM, trụ sở UNESCO, Paris, 25.06.2026, với 85,9% phiếu thuận, sau quá trình tham vấn nhiều năm do Uỷ ban Thường trực về Đạo đức (ETHCOM) chủ trì, với sự tham gia của 114 Uỷ ban Quốc gia, Quốc tế, Liên minh Khu vực và Tổ chức Liên kết. Kỳ họp Thường niên 2026 đánh dấu 80 năm thành lập ICOM, chủ đề “Museums Uniting a Divided World”.
Nardi, E., “The Origin of National Museums”, trong Raposo, L., Steiger, J. & Tout-Smith, D. (chủ biên), To the Museums, Citizens! Museums and Citizenship: Experiences, Concepts and Challenges, ICOM, 2025 , kỷ yếu hội nghị Lisbon 04.2024, tổ chức nhân 50 năm Cách mạng Hoa cẩm chướng của Bồ Đào Nha. Lược thuật: bộ sưu tập của Jean de Berry (1340–1416, công tước, em trai vua Pháp Charles V) theo danh mục năm 1416; sự đối lập thần dân/công dân ở Jean-Jacques Rousseau (1712–1778, triết gia Khai minh, tác giả Du Contrat Social); việc mở cửa Louvre năm 1793 song song các đạo luật giáo dục quốc dân của Quốc ước.
Brulon Soares, B. & Bonilla-Merchav, L., Museum Definition Handbook: Words Inspiring Action, ICOM, Paris, 2025. Bruno Brulon Soares là nhà bảo tàng học người Brazil, giáo sư tại Đại học St Andrews, nguyên chủ tịch uỷ ban bảo tàng học ICOFOM; Lauran Bonilla-Merchav là nhà nghiên cứu bảo tàng người Costa Rica; cả hai đồng chủ trì nhóm công tác ICOM Define. Lời tựa của Emma Nardi , Chủ tịch ICOM, giáo sư khoa học giáo dục tại Đại học Roma Tre , dẫn câu thơ của Gertrude Stein (1874–1946, nhà văn hiện đại chủ nghĩa người Mỹ) trong bài “Sacred Emily” (1913): “a rose is a rose is a rose” (một bông hồng là một bông hồng là một bông hồng); châm ngôn Nomina sunt consequentia rerum (tên gọi là hệ quả của sự vật) gắn với công cuộc pháp điển hoá luật La Mã dưới thời Justinian I (hoàng đế Đông La Mã, trị vì 527–565); và phê phán của C. K. Ogden và I. A. Richards (hai nhà ngôn ngữ học người Anh, đồng tác giả The Meaning of Meaning, 1923) về quan hệ gián tiếp giữa vật và tên. Các dữ liệu ICOM Define , năm vòng tham vấn, 2.085 thuật ngữ đề xuất, tỷ lệ 92,4% tại Đại hội đồng Praha 8/2022, phân tích cấu trúc số ít / số nhiều của định nghĩa , lấy từ Lời tựa và Dẫn nhập của sách. Cụm từ mô tả của sách: lời mời “chuyển những từ ngữ này thành hành động”.
Nikolić Đerić, T., Neyrinck, J., Seghers, E. & Tsakiridis, E., Museums and Intangible Cultural Heritage: Towards a Third Space in the Heritage Sector, Intangible Cultural Heritage & Museums Project (IMP), Werkplaats immaterieel erfgoed, 2020. Đóng góp của Francesca Cominelli (phó giáo sư kinh tế văn hoá, Đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne, giám đốc viện IREST) vận dụng lý thuyết “The Strength of Weak Ties” (1973) của Mark Granovetter (nhà xã hội học người Mỹ, Đại học Stanford). Chứng từ của Alessandro Ervas (nghệ nhân rèn và phục chế kim loại, xưởng El Felze, Venice); trích từ sách: bảo tàng là đối tác quý để giới thiệu di sản sống, “but not as final resting places” (nhưng không phải nơi an nghỉ cuối cùng). Về rủi ro thương mại hoá quá mức: lược thuật theo cùng nguồn, tham chiếu các Nguyên tắc Đạo đức của UNESCO về bảo vệ di sản văn hoá phi vật thể.
Riley, T., “Nine Museums by Yoshio Taniguchi”, trong Yoshio Taniguchi: Nine Museums, The Museum of Modern Art, New York, 2004. Terence Riley (1955–2021) là kiến trúc sư người Mỹ, giám tuyển trưởng ngành Kiến trúc và Thiết kế của MoMA (1992–2006), người chủ trì cuộc thi kiến trúc chọn Taniguchi cho dự án mở rộng MoMA. Lược thuật: sắc lệnh Minh Trị năm 1871 về bảo tồn và trưng bày cổ vật, ban hành đúng 75 năm sau khi Louvre được tuyên bỏ thành bảo tàng; sự đối lập giữa khai sinh bảo tàng gắn với xóa bỏ vương quyền (Pháp) và phục hồi hoàng quyền (Nhật); gian trưng bày đầu tiên năm 1872 tại đền Khổng Tử Yushima Seidō, Tokyo; phân biệt hakubutsukan (bảo tàng bác vật) và bijutsukan (bảo tàng mỹ thuật)
Riley, T. (sđd). Lược thuật: phân tích của Kenzō Tange (1913–2005, kiến trúc sư người Nhật, giải Pritzker 1987, người thầy và người dẫn dắt Taniguchi thời kỳ đầu) về biệt thự Katsura ở Kyoto , nghiên cứu cốt lõi của truyền thống nhằm chuyển hoá kiến trúc đương đại thay vì bắt chước quá khứ; và lời cảnh báo của Henry-Russell Hitchcock (1903–1987, sử gia kiến trúc người Mỹ, đồng tác giả The International Style, 1932, cùng Philip Johnson) rằng phong cách quốc tế không có nghĩa là sản phẩm của các quốc gia giống hệt nhau.

Thực hiện: KTS Nguyễn Huỳnh Nhi
Biên dịch: Hồng Ánh
Bài viết được xuất bản lần đầu trong ấn phẩm Monolith #1: Vỡ Hoang, 11.2026.

Bài viết liên quan

Thư viện Nexus Tempo

Tempo Nexus không chỉ là một phòng đọc, mà còn là phép thử cho khả năng tái tạo ký ức đô thị – nơi cũ kỹ được hồi sinh bằng sự cân nhắc và tiết chế.
19/10/2026

Đền thờ Liệt sỹ tại Chiến trường Điện Biên Phủ

Đền thờ Liệt sỹ tại Chiến trường Điện Biên Phủ không chỉ là một công trình kiến trúc, mà là một “Công viên tưởng niệm” đầy cảm xúc, được xây dựng từ lòng biết ơn sâu sắc và ký ức bi tráng của dân tộc.
19/10/2026

Quan điểm kiến trúc qua hành trình song phương

KTS Manuel Der Hagopian sẽ chia sẻ về hành trình thực hành nghề tại châu Á, cách tri thức kiến trúc dịch chuyển hai chiều, và những bài học từ quá khứ vẫn còn nguyên giá trị gợi mở cho đô thị Việt Nam hiện đại.
KTS Gia Hòa
17/10/2026